Con Người

Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không? (Kỳ 1)

Wikicabinet kính chào quý độc giả ở kỳ trước chúng tôi đã giới thiệu các chủ đề về:

Sức mạnh của tiềm thức

Kỳ này Wikicabinet xin giới thiệu đến độc giả một chủ đề thú vị về Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không (Kỳ 1)? Mời quý độc giả đón theo dõi chủ đề này cùng Wikicabinet nhé.

“Kinh nghiệm học hỏi từ nhiều hoạt động hay trải nghiệm khác nhau mỗi ngày giúp não bộ tăng khả năng dự trữ và phục hồi, giúp bộ não hoạt động tốt hơn.” Dưới đây là lời tự sự từ một nạn nhân của ma túy lâu năm đã vượt qua những cơn thèm thuốc khốc liệt và trở thành một người nghiên cứu về tâm lý học.

Điều này tôi đã đúc kết được trong quá trình cai nghiện sau 15 năm nghiện ngập dường như không còn lối thoát. Quả thực, ma túy, lúc vào thì dễ mà muốn thoát khỏi sự lệ thuộc của nó thật muôn trùng khó khăn. Để đạt được cuộc sống mơ ước như hiện giờ, tôi gần như đã đại tu triệt để não bộ của mình. Cũng chính nhờ sức mạnh kì diệu của nó, tôi đã giành được cơ hội sống trọn vẹn thứ hai trong cuộc đời mình.

Trong bài viết này, tôi muốn giải đáp về sự hoạt động của não bộ và làm thế nào để chúng ta có thể sử dụng não bộ một cách hiệu quả nhất.

Tế bào thần kinh của não bộ

Tế bào thần kinh là khối xây dựng cơ bản của bộ não của bạn, và có khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh. Một nơron duy nhất phóng ra trong tầm năm đến năm mươi lần mỗi giây và trung bình, mỗi nơron nhận được năm nghìn kết nối từ các nơron khác. Vậy nên, trong thời gian bạn cần để đọc câu này, hàng tỷ tế bào thần kinh sẽ được kích hoạt trong đầu bạn – một hệ thống phức tạp, nói nhẹ nhàng là vậy.

Đối với mọi hành động, suy nghĩ và cảm giác mà bạn có, đó là việc các nơron thần kinh được phóng ra cho phép bạn cảm nhận được trải nghiệm. Đây là cơ sở sinh học của việc học tập. Bạn càng thực hành một hành vi nhất định – như là, chánh niệm, hoặc lo lắng – các tế bào thần kinh liên quan sẽ được dùng nhiều hơn.

Những tế bào thần kinh này sau đó được yêu cầu phóng ra thường xuyên hơn và nhanh hơn. Để tiết kiệm năng lượng, não tạo ra các cấu trúc mới dành riêng cho công việc hay làm để thuận tiện hơn. Đây là bản chất của quá trình học tập, là cái chúng ta gọi là khả biến thần kinh.

Khả biến thần kinh

Bộ não của chúng ta dễ uốn nắn, nó giống như đất nặn vậy, và kinh nghiệm của chúng ta quyết định hình dạng của chúng. Quá trình này so với tập thể dục là đúng nhất. Ví dụ, ba mươi reps (số lần lặp) cho một giờ (số lần tập liên tục trong một hiệp tập) trong phòng gym sẽ không làm cho cơ bắp của bạn lớn hơn, nhưng ba mươi reps mỗi ngày trong một năm sẽ làm điều đó. Điều này cũng đúng với bộ não của bạn và theo thời gian, hình dạng của nó sẽ thay đổi.

Là một người luôn rơi vào tình trạng lo lắng kéo dài, tôi luôn cảm thấy căng thẳng, khó chịu và lo âu. Nếu tâm trí tôi đang không quét các mối đe dọa tiềm tàng trong cuộc sống, thì là nó đang tìm cách để giải tỏa nỗi lo lắng không nguôi của tôi. Theo thời gian, tôi thực sự biến bộ não của mình thành một cỗ máy lo lắng tinh vi.

Nó giống như vậy cho bất kỳ cảm giác, suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực nào. Bất cứ điều gì bạn đưa vào tâm trí mình, có thể là sự tức giận, nghi ngờ bản thân hoặc sợ hãi, bộ não của bạn cuối cùng sẽ có hình dạng đó.

Bộ não bò sát

Bộ não con người có thể được chia thành ba khu vực: bộ não bò sát, bộ não limbic và vỏ não.

Bộ não bò sát là bộ não lâu đời nhất trong ba vùng não từ góc độ tiến hóa, chịu trách nhiệm cho cơ thể các chức năng quan trọng của cơ thể, như nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và nhịp thở. Cấu trúc kiểm soát các hành vi bản năng và tự bảo tồn của chúng ta, đảm bảo sự tồn tại của loài.

Phần nguyên thủy này của bộ não, chịu trách nhiệm cho hành vi liều lĩnh và bốc đồng, có thể rất có vấn đề. Nhu cầu sinh tồn của nó mạnh mẽ đến mức nó thường chiến đấu với phần logic của vỏ não.

Điều đó giống như hai người khác nhau có một cuộc tranh cãi. “Xõa nào, uống một chút đi.” “Không, tôi không nên uống thì tốt hơn”. “Ah, chắc chắn tôi xứng đáng chứ.” “Ừ, nhưng về sau ông sẽ hối hận đấy.” Nếu bạn là một người hay lo lắng, như tôi đã từng, phần não bò sát coi cảm giác lo lắng là một mối đe dọa, ngay cả khi nó không biết cơ chế gì tạo ra điều đó.

Thông qua kinh nghiệm, nó biết rằng thức uống có thể làm giảm sự lo lắng, chỉ trong một thời gian ngắn. Vì vậy, khi bạn nói có với đồ uống, não bò sát đã giành chiến thắng. Tôi thường nghĩ lại những năm tháng do thuốc kích thích gây ra khi hành vi bốc đồng của tôi bị kiểm soát bởi phần não bò sát. Không có cuộc chiến nào cả, chỉ có một người chiến thắng – bộ não bò sát luôn nhận được lượng ma túy mà nó cần.

Bộ não giữa (Hệ Limbic)

Bộ não giữa bao gồm một số cấu trúc, được tìm thấy phía trên bộ não của loài bò sát. Các thành phần chính bao gồm hồi hải mã, hạch hạnh nhân và vùng dưới đồi.

Bộ não giữa hỗ trợ một loạt các chức năng như: ăn uống, đi – đứng – chạy; tấn công và biểu lộ cảm xúc, chức năng tự động, hành vi, những mặt liên quan đến nội tiết về đáp ứng tính dục. Hồi hải mã rất cần thiết cho sự hình thành trí nhớ. Hạch hạnh nhân, nằm cạnh hồi hải mã, đóng vai trò chính trong các cảm xúc như sợ hãi, lo lắng và tức giận. Hạch hạnh nhân cũng chịu trách nhiệm xác định sức mạnh của những ký ức được lưu trữ, nhờ đó những ký ức có nội dung cảm xúc mạnh có xu hướng khắc sâu hơn.

Vùng dưới đồi, liên kết não với hệ thống nội tiết, là một thành phần quan trọng trong phản ứng căng thẳng sinh lí của chúng ta. Nó tạo ra các thành phần hóa học đưa tin có thể vừa kích thích hoặc vừa ức chế hormone giải phóng căng thẳng.

Vỏ não

Vỏ não, sự bổ sung gần đây nhất của ba vùng não, bao gồm chất xám bao quanh vùng chất trắng ở sâu trong não. Chất xám chứa các tế bào thần kinh và chất trắng bao gồm các sợi kết nối giữa các tế bào chất xám khác nhau.

Vỏ não là một phần của bộ não liên quan đến chức năng bậc cao, chẳng hạn như suy nghĩ trừu tượng, giải quyết vấn đề, đánh giá nguy hiểm và ngôn ngữ. Với khả năng học tập vô song, cấu trúc rất linh hoạt này đã cho phép con người làm những việc mà không loài nào khác làm được.

Vỏ não, sự bổ sung gần đây nhất của ba vùng não, bao gồm chất xám bao quanh vùng chất trắng ở sâu trong não. Chất xám chứa các tế bào thần kinh và chất trắng bao gồm các sợi kết nối giữa các tế bào chất xám khác nhau.

Vỏ não là một phần của bộ não liên quan đến chức năng bậc cao, chẳng hạn như suy nghĩ trừu tượng, giải quyết vấn đề, đánh giá nguy hiểm và ngôn ngữ. Với khả năng học tập tuyệt vời, cấu trúc rất linh hoạt này đã cho phép con người làm những việc mà không loài nào khác làm được.

Phản ứng căng thẳng sinh lí

Trong thời gian căng thẳng diễn ra, ba cấu trúc cốt lõi của hệ thống limbic – hồi hải mã, hạch hạnh nhân và vùng dưới đồi – hoạt động cùng nhau.

Hãy xem xét ví dụ này. Bạn đang đi qua một cánh đồng khi bạn nhìn thấy một thứ gì đó trông giống như một con rắn. Những ký ức được lưu trữ ở vùng hải mã nhắc nhở bạn rằng bạn sợ rắn. Điều này kích hoạt hạch hạnh nhân của bạn – trung tâm sợ hãi của bộ não – rồi kích hoạt vùng dưới đồi của bạn.

Vùng dưới đồi sau đó sẽ gửi tín hiệu đến tuyến yên, sau đó, sẽ gửi một thông điệp đến tuyến thượng thận của bạn giải phóng cortisol trong máu. Cortisol chủ yếu là hormone căng thẳng, giúp chuẩn bị cho cơ thể bạn trước phản ứng chiến hoặc chạy trốn khỏi con rắn.

Trong kỳ tiếp theo, Wikicabinet trân trọng mời độc giả đón đọc chủ đề Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không (Kỳ 2)?

Nếu có những thắc mắc hay muốn tìm hiểu về bất kỳ chủ đề nào, hãy liên hệ với Wikicabinet bằng cách bình luận ở phía dưới nhé.

Leave a Reply