Con Người

Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không (Kỳ 2)?

Wikicabinet kính chào quý độc giả ở kỳ trước chúng tôi đã giới thiệu các chủ đề về:

Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không (Kỳ 1)?

Kỳ này Wikicabinet xin giới thiệu đến độc giả một chủ đề thú vị về Bạn có biết bộ não của mình hoạt động như thế nào không (Kỳ 2)? Mời quý độc giả đón theo dõi chủ đề này cùng Wikicabinet nhé.

Thần kinh học của sự vô trí

Vỏ não, não bò sát và não giữa cùng hoạt động đồng thời với nhau. Chúng được kết nối với nhau bằng các con đường thần kinh phức tạp (chất trắng) đã phát triển để ảnh hưởng lẫn nhau.

Trong ví dụ về con rắn ở trên, một phản ứng sinh tồn từ não bò sát sẽ kích hoạt hệ thống limbic, giải phóng cortisol trên khắp cơ thể bạn. Phản ứng nhanh chóng này của cơ thể là những gì giúp bạn thoát khỏi mối nguy hiểm tức thì hoặc tiềm ẩn.

Tuy nhiên, phần lý trí của não và vỏ não sẽ đồng thời đánh giá tình hình. Đây là một quá trình chậm hơn và nếu bạn may mắn, bạn nhận ra rằng con rắn thực ra là một miếng cao su. Khi điều này xảy ra, vỏ não sẽ vô hiệu hóa hạch hạnh nhân, từ đó ức chế sự tiết cortisol qua vùng dưới đồi, rồi đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng nội môi.

Đây là một ví dụ rất đơn giản, nhưng trong cuộc sống thực tế, mọi thứ không bao giờ trở nên đơn giản và rõ ràng như thế, đặc biệt là trong thế giới ngày càng phức tạp như hiện nay. Khi tôi nghĩ làm thế nào mà điều này liên quan đến sự lo lắng và cẳng thẳng đã từng tàn phá cơ thể và tinh thần con người bằng ma túy.

Kể từ khi bạn có thể ghi nhớ, bạn đã rất sợ nhịp tim, hơi thở và nhịp đập của mình. Nếu ai đó yêu cầu bạni cảm nhận nhịp tim của chính mình, hoặc thậm chí nếu bạn nói về nó, hạch hạnh nhân của bạn sáng lên như một cây thông Giáng sinh.

Bộ não của loài bò sát, luôn nghĩ đến việc tự bảo vệ mình, nói rằng: “Đúng rồi, tôi sẽ giúp bạn thoát khỏi thứ rác rưởi này.” Vậy tôi đã làm gì? Bất cứ điều gì để tránh xa bản thân tôi, bất cứ điều gì để xoa dịu tâm trí hoạt động quá mức của tôi – và đối với tôi, đó là ma túy.

Tôi thường tự hỏi phần lý trí của tôi, vỏ não, đã làm gì trong thời gian này. Nhịp tim của tôi đã không giết chết tôi, bởi vì tôi chưa bao giờ gặp phải nguy hiểm thực sự. Chắc chắn tư duy logic của tôi biết rõ điều này. Có phải nó đã nói với hệ thống limbic của tôi rằng mọi thứ đều ổn chứ?

Khoa học thần kinh cung cấp cho chúng ta nhiều lý thuyết tiềm năng để giải thích những câu hỏi này. Vỏ não có thể bị làm việc quá sức bởi một hệ thống limbic hoạt động quá mức, hoặc đơn giản là không thể sử dụng tư duy logic để loại bỏ những nỗi sợ hãi phi lý. Sự thật là, chúng ta chưa biết chắc chắn điều gì, nhưng hiểu được các cơ chế cơ bản của hệ thống này đã cung cấp cho tôi một khuôn khổ để nhận ra rằng không có gì phải lo lắng – chắc chắn là không phải về sự sống hay cái chết.

Thể hiện cảm xúc thái quá

Bạn đã bao giờ cảm thấy hoàn toàn bị lung lay và bị nỗi sợ hãi khuất phục? Tôi đã từng. Tôi dễ dàng bị choáng ngợp trước và trong khi nghiện thuốc – đó là trạng thái mặc định của tôi. Daniel Goleman gọi đây là sự thể hiện cảm xúc thái quá, khi hạch hạnh nhân của bạn hét lên như tiếng còi báo động.

Điều này xảy ra khi thứ gì đó trong môi trường xung quanh bạn kích hoạt một phản ứng căng thẳng sinh lí. Đó có thể là đối tác của bạn lớn tiếng, một đồng nghiệp chỉ trích bạn, sự thoát hiểm trong gang tấc trên đường hoặc ai đó khiến bạn sợ hãi.

Từ góc độ khoa học thần kinh, vỏ thị giác hoặc thính giác – tùy thuộc vào việc đó là kích thích thị giác hay bằng lời nói – gửi thông tin đến hạch hạnh nhân của bạn và phản ứng căng thẳng được kích hoạt.

Bạn sẽ nghĩ rằng đây là cách mà hầu hết mọi người trải qua căng thẳng, và đó chắc chắn là cách nó phát triển ở loài người. Nhưng trong thế giới phức tạp và náo nhiệt ngày nay, phản ứng căng thẳng thường không được kích hoạt bởi môi trường bên ngoài – nó được kích hoạt bởi tâm trí của chính chúng ta.

Điều này có hai định hướng chính: ngẫm nghĩ về một quá khứ bạn không thể thay đổi và lo lắng về một tương lai do bạn tưởng tượng ra. Những yếu tố gây căng thẳng bên trong là loại kích hoạt tồi tệ nhất. Các yếu tố gây căng thẳng bên ngoài đến và đi, nhưng chiến đấu với tâm trí của bạn là sự bất biến. Và khi bị căng thẳng, nó như quên mất việc siết chặt vòi cortisol khi bạn rời phòng tắm… và nó cứ nhỏ giọt, nhỏ giọt, nhỏ giọt trong tâm trí bạn.

Chánh niệm tinh thần

Nếu bạn liên tục lo lắng, tức giận hoặc tự ghê tởm bản thân, bộ não của bạn cuối cùng sẽ có hình dạng đó. Tuy nhiên, đồng thời, bạn có thể định hình bộ não của mình theo hướng tích cực hơn nhiều.

Bằng cách khai thác sức mạnh của khả biến thần kinh thông qua thực hành chánh niệm thường xuyên, bạn có thể trở nên kiên cường hơn, phát triển sự tập trung sắc nét hơn và quản lý cảm xúc của bạn hiệu quả hơn.

Những hình ảnh dưới đây là ảnh quét não của một người nghiệm ma túy. Ảnh bên trái được thực hiện khi người đó mới chỉ dừng thuốc hai ngày sau 15 năm nghiện ngập. Ảnh bên phải được chụp vào 5 năm sau đó như một phần của một bộ phim tài liệu truyền hình về sự căng thẳng.

Bộ não của tôi khác biệt đến mức người phân tích các bản quét không thể so sánh các dấu hiệu thị giác tiêu chuẩn bằng mắt (xem ghi chú ở ảnh để được giải thích kỹ thuật hơn).

Rất khó để biết được điều gì đã đặc biệt gây ra những thay đổi này. Trong bốn năm rưỡi giữa các lần quét, tôi đã đại tu triệt để nhiều khía cạnh trong cuộc sống của mình, bao gồm chế độ ăn uống, tập thể dục và ngủ. Tôi cũng đã quay lại trường đại học và dĩ nhiên, tôi đã ngừng dùng heroin.

Nhưng đối với tôi, những nhận thức về hiện tại đã cung cấp nền tảng cho tất cả những thay đổi này. Từ ngày tôi được giới thiệu về chánh niệm, mọi thứ đã thay đổi. Nó đã cho tôi một công cụ để đối phó với đối thủ lớn nhất của tôi, sự lo âu, và mọi thứ chỉ bắt đầu từ đó.

Điều hoà cảm xúc

Nghiên cứu cho thấy việc thực hành chánh niệm thường xuyên làm suy yếu đáng kể khả năng hạch hạnh nhân chiếm đoạt cảm xúc của bạn. Điều này xảy ra theo hai cách. Đầu tiên, hạch hạnh nhân giảm kích thước vật lý. Thứ hai, các kết nối giữa hạch hạnh nhân và các phần của vỏ não liên quan đến nỗi sợ hãi bị suy yếu, trong khi các kết nối liên quan đến các chức năng não bậc cao (nghĩa là tự nhận thức) được tăng cường.

Thực hành chánh niệm đã cho tôi cả hai món quà này. Tôi đã thu nhỏ trung tâm sợ hãi trong não. Và kết quả, tôi chỉ đơn giản là không cảm thấy sợ hãi và lo lắng như trước đây. Các sự kiện căng thẳng vẫn thách thức tôi, nhưng bằng cách tạo ra một không gian giữa kích thích và phản ứng, tôi không còn bị chiếm lĩnh bởi cảm xúc.

Chú ý và tập trung

Vùng não liên quan đến sự chú ý là một cấu trúc được gọi là vỏ não trước. Nó cũng đã được liên kết với sự tự điều chỉnh và suy nghĩ linh hoạt – trái ngược với suy nghĩ bắt buộc và cứng nhắc.

Nghiên cứu đã tìm thấy khối lượng tăng lên trong khu vực này của não sau khi thực hành chánh niệm. Hơn thế nữa, khi các kết nối giữa hạch hạnh nhân và phần còn lại của vỏ não trở nên yếu hơn (tức là các khu vực liên quan đến tình trạng thể hiện cảm xúc thái quá), kiểm soát chú ý trở nên mạnh mẽ hơn.

Một nghiên cứu cho thấy rằng thực hành chánh niệm chỉ 20 phút mỗi ngày trong năm ngày có thể giúp cải thiện sự chú ý, trong khi một nghiên cứu gần đây cho thấy sự can thiệp chánh niệm ngắn giúp cải thiện sự chú ý trong những người mới nhập môn.

Sự tự giác

“Bản thân” có nghĩa là khái niệm bản thân bạn, câu chuyện của bạn tạo ra sự giải phóng khỏi bản thân. Thay vì bị kiểm soát bởi khái niệm bản thân, một khả năng quan sát hoặc trải nghiệm về bản ngã của bạn sẽ xuất hiện.

Mặc dù nghiên cứu trong lĩnh vực này chỉ mới xuất hiện, một số nghiên cứu đầy hứa hẹn đã nhắm đến một khu vực được gọi là mạng chế độ mặc định (Default mode network- DMN).

DMN hoạt động khi tâm trí của chúng ta vô hướng, vô tình trôi từ suy nghĩ này sang suy nghĩ khác. Trạng thái này được liên kết với sự suy ngẫm và suy nghĩ quá mức, có thể cực kỳ phản tác dụng đối với sức khỏe cá nhân của chúng ta.

Chánh niệm đã được tìm thấy để giảm kích hoạt DMN, và thực tế, để làm dịu tâm trí bận rộn của chúng ta. Trong một nghiên cứu, các khu vực của DMN cho thấy sự giảm kích hoạt ở những thiền gia so với những người không thiền, được hiểu là một tham chiếu giảm dần cho bản thân.

Các bước đơn giản để có kết quả thực tế

Các hiện tượng tâm lý, chẳng hạn như căng thẳng, suy ngẫm và lo lắng, thường được coi là các khái niệm trừu tượng mà bạn không thể chạm vào, cảm nhận hoặc nhìn thấy. Nhưng thực tế là, những kinh nghiệm này có cơ sở vững chắc trong sinh học.

May mắn thay, chánh niệm cũng vậy, dường như nó tạo ra một giải pháp tiềm năng cho phần lớn những đau khổ trong thế giới hiện đại ngày nay. Sau khi đã phải vật lộn với sự lo lắng và nghiện ngập trong phần lớn cuộc đời mình, tôi đã chứng kiến ​​sức mạnh của chánh niệm vì nó đã giúp tôi phát triển ý chí mạnh mẽ với một ham muốn sống mãnh liệt.

Bằng cách luyện tập chánh niệm một cách thường xuyên, tôi không chỉ cảm thấy tốt hơn mà tôi còn thay đổi cấu trúc và chức năng của bộ não. Tôi không còn lo âu nữa, tôi không còn lo lắng nữa, và tôi đã tập trung và ý thức hơn bao giờ hết.

Những thói quen xấu rất khó bỏ, nhưng hãy đoán xem: những thứ tốt cũng vậy. Sự lo âu  đã được thay thế bằng cảm giác bình tĩnh – trạng thái mặc định mới của tôi – hiện đang cố thủ trong các sợi vật lý ở não tôi.

Thay đổi hình dạng của bộ não của bạn, và từ đó thay đổi cách bạn nghĩ và cảm nhận, ai cũng có thể làm được. Tất cả bạn phải làm là bắt đầu thực hành chánh niệm thường xuyên trong cuộc sống của bạn. Gắn bó với nó chỉ 10 phút mỗi ngày cũng được.

Một yêu cầu của tôi là bạn làm điều đó mỗi ngày. Xây dựng thói quen này là rất quan trọng nếu bạn muốn thay đổi bộ não của mình, nhưng để tăng cường nhận thức, sự tập trung và kiểm soát cảm xúc, tôi không nghĩ rằng điều đó quá khó để thay đổi.

Bạn sẽ làm gì nếu có cơ hội thứ hai trong đời?

Đã thoát khỏi hố sâu của việc nghiện ma túy (xem các bức ảnh nghiện trước-sau bên dưới), tôi quyết định viết một cuốn sách về nó. Bổ sung: Một câu chuyện có thật về việc sống sót sau điều tồi tệ nhất và khám phá sự kỳ diệu của mọi khoảnh khắc.

Trong kỳ tiếp theo, Wikicabinet trân trọng mời độc giả đón đọc chủ đề Bộ não nào thông minh hơn não người?

Nếu có những thắc mắc hay muốn tìm hiểu về bất kỳ chủ đề nào, hãy liên hệ với Wikicabinet bằng cách bình luận ở phía dưới nhé.

Leave a Reply